Szczegółowe wymagania z działu :           ŻRÓDŁA INFORMACJI GEOGRAFICZNEJ

Konieczne

(ocena dopuszczająca)

Podstawowe

(ocena dostateczna)

Rozszerzające

(ocena dobra)

Dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wykraczające

(ocena celująca)

Uczeń zna i rozumie termin geografia oraz dyscypliny geograficzne.

Zna sposoby pozyskiwania informacji

Potrafi odczytywać współrzędne geograficzne punktów i obszarów  posługiwać się skorowidzem.

Wyjaśnić różnice między siatką geograficzną a kartograficzną

Zdefiniować terminy: plan, mapa, skala.

Obliczać odległości i wysokości na mapach w różnych skalach.

Uczeń potrafi posługiwać się mapą i planem do lokalizowania obiektów

Wie jak powstaje mapa, plan, szkic.

Uczeń zna i rozumie terminy nauk współpracujących z geografią (geodezja, geologia, geomorfologia, meteorologia, hydrologia, demografia)

Uczeń wie jak i gdzie szukać rzetelnej wiedzy o przyrodzie

Potrafi wyjaśnić zależność treści mapy od jej przeznaczenia i skali,

Odczytuje ukształtowanie powierzchni na mapie hipsometrycznej,

Rozumie pojęcia triangulacja, niwelacja, fotogrametria, teledetekcja, generalizacja

Zna kryteria różnych klasyfikacji map, ze względu na ich treść, skalę,

Wie w jaki sposób powstają zdjęcia satelitarne.

Uczeń potrafi podać przykłady praktycznego zastosowania nauk geograficznych

Wyjaśni różnice w konstrukcji różnych siatek kartograficznych

Uczeń potrafi samodzielnie sformułować definicję prostych zjawisk

Wyjaśni, na czym polega generalizacja mapy

Rozumie, co to jest czytelność i wymierność mapy oraz potrafi interpretować wykresy statystyczne

Umie obliczać powierzchnię na podstawie mapy oraz  przekształcać skalę, wskazuje zalety i wady zdjęć satelitarnych

Wykreśla i interpretuje profil hipsometryczny.

Uczeń potrafi określić związek geografii z innymi naukami o Ziemi i naukami społeczno- ekonomicznymi

Potrafi omówić cechy siatek kartograficznych w różnych odwzorowaniach

Rozumie przyczyny braku wiarygodności niektórych źródeł informacji oraz potrzebę naukowego opisu zjawisk

Potrafi samodzielnie wykonać wykres i interpretować różne zjawiska geograficzne na mapach i wie, co to jest desygnat, definicja, prawo, prawidłowość.

Zna zasadę interpolacji izarytm.

Podaje zastosowanie zdjęć satelitarnych w geologii, meteorologii, hydrologii, kartografii, rolnictwie  leśni

Uczeń potrafi podać praktyczne zastosowanie różnych odwzorowań

Porównując różne mapy odnajdzie związki i zależności między zjawiskami przedstawionymi na nich

Przedstawia zjawiska geograficzne z wykorzystaniem metod graficznych

Potrafi narysować profil na podstawie mapy dobierając przewyższenie

Uczeń potrafi samodzielnie sformułować i zaproponować rozwiązanie prostego problemu z zakresu nauk geograficznych

Wie, iż dłuższe ciągi obserwacji satelitarnych pozwalają na śledzenie dynamiki zjawiska.

Szczegółowe wymagania z działu :           ZIEMIA  JAKO  PLANETA  UŁADU  SŁONECZNEGO

Konieczne

(ocena dopuszczająca)

Podstawowe

(ocena dostateczna)

Rozszerzające

(ocena dobra)

Dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wykraczające

(ocena celująca)

Uczeń zna:

ciała niebieskie wchodzące w skład Układu Słonecznego,

teorię Ptolemeusza i Kopernika,           

Zna terminy: kosmos, gwiazda, planeta, meteor galaktyka, elipsoida obrotowa, geoida, oś ziemska, orbita, ruch wirowy i obrotowy, doba,  kalendarz, linia zmiany daty, równik, zwrotnik, koła podbiegunowe

Zna daty kalendarzowych  pór roku, terminy dzień i noc polarna przesilenie letnie i zimowe, strefy oświetlenia Ziemi

Pierwotne poglądy na kształt i rozmiary Ziemi

Wie, jakie są wymiary i kształt Ziemi

Uczeń zna terminy: układ horyzontalny, ekliptyka, rok gwiezdny i zwrotnikowy, daty przesileń i równonocny, prędkość kątowa i liniowa, siła Coriolisa

Uczeń potrafi scharakteryzować ciała niebieskie i ich kolejność w Układzie Słonecznym.

Rozumie różnicę między elipsoidą obrotową a geoidą

Zna dowody na ruch obrotowy, wymienia następstwa tego ruchu

Zna rodzaje czasów i przebieg granicy zmiany daty,

Zna daty rozpoczęcia astronomicznych pór roku

Potrafi scharakteryzować strefy oświetlenia Ziemi

Uczeń potrafi opisać współczesne metody badań kształtu i wielkości Ziemi

Zna zasady pomiarów Ziemi Eratostenesa

Potrafi opisać zjawisko odchylania swobodnie spadających ciał, zmiany płaszczyzny wahań,

Wyjaśnia spłaszczony kształt Ziemi.

Wyznaczyć moment górowania Słońca za pomocą gnomonu

Wie jak wyznacza się długość i szerokość geograficzną w terenie

Wyjaśni zmiany daty po przekroczeniu linii zmiany daty,

Zna kalendarz gregoriański i juliański

Uczeń wie jak tłumaczy się powstanie Ziemi i wszechświata

Rozumie zasady orientowania się we wszechświecie i na Ziemi

Opisuje skutki działania siły Coriolisa

Potrafi porównać teorię geocentryczną i heliocentryczną,

Potrafi obliczyć wysokość Słońca nad horyzontem w dniach równonocy i przesileń w południe w dowolnych miejscach na Ziemi.

Umie obliczyć długość

geograficzną na podstawie różnicy czasu lokalnego i strefowego i czas miejscowy z różnicy długości geograficznej

Wie jak się tworzy rachuby czasu oraz jak wyznacza się długość i szerokość geograficzną w terenie

Potrafi przedstawić przykłady skutków refrakcji,

mechanizm powstawania faz księżyca,

zaćmień Słońca i Księżyca

Potrafi ocenić wyjątkowość Ziemi w Układzie Słonecznym.

Potrafi opisać kierunek ewolucji wszechświata i Ziemi

Szczegółowe wymagania z działu :           ATMOSFERA

Konieczne

(ocena dopuszczająca)

Podstawowe

(ocena dostateczna)

Rozszerzające

(ocena dobra)

Dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wykraczające

(ocena celująca)

Uczeń wie, że atmosfera jest gazową powłoką Ziemi zna jej stałe składniki i właściwości atmosfery przy powierzchni Ziemi.

Zna terminy : cyrkulacja, masa powietrza, izoterma, izobata, izohieta, inwersja, pogoda, klimat, składniki i czynniki klimatotwórcze.

Uczeń wie, że powietrze znajduje się w nieustannym ruchu co wiąże się nierównomiernym oświetleniem i nagrzewaniem powierzchni Ziemi.

Uczeń rozumie potrzebę prowadzenia prognoz synoptycznych

Potrafi dać przykład wpływu człowieka na klimat

Uczeń zna zmienne składniki atmosfery, pionową budowę atmosfery rodzaje mas powietrza,

terminy: niż i wyż baryczny front atmosferyczny, amplituda temperatury, wiatry stałe i sezonowe, niedosyt wilgotności, opady osady, poziom kondensacji, temperatura punktu rosy.

Wie, że od temperatury powietrza zależy zawartość w nim pary wodnej.

Potrafi wymienić obszary stałych wyżów i niżów.

Wie gdzie występują pasaty i w jakim wieją kierunku.

Zna źródła zanieczyszczenia powietrza

Uczeń charakteryzuje właściwości (spadek czy wzrost Temperatury) poszczególnych warstw, nazwy warstw przejściowych, potrafi określić, w której zachodzą zjawiska pogodowe oraz tworzenie się chmur.

Potrafi określić jakie masy powietrza oddziela dany front, zna genezę frontów, typy pogody w wyżu i niżu.

Rozumie wpływ zachmurzenia na temperaturę powietrza.

Potrafi podać genezę pasatów, deszczy zenitalnych, pustyń w strefie zwrotnikowej.

Zna terminy: wilgotność względna i bezwzględna, albedo, adiabata sucha i wilgotna.

Potrafi na rysunku przedstawić pionowe zróżnicowanie atmosfery z uwzględnieniem wysokości warstw, umiejscawia warstwę ozonową, zorzę polarną, satelity geostacjonarne

Potrafi narysować front ciepły i zimny, określić w nich rodzaje chmur i opadów, potrafi interpretować mapy pogody.

Potrafi dokonać redukcji temperatury stosując adiabatę suchą i wilgotną.

Rozumie pojęcie efekt cieplarniany.

Objaśni przy pomocy rysunku schemat ogólnego krążenia powietrza, uwzględnia wpływ ruchu wirowego.

Uczeń potrafi wskazać

przyczyny tworzenia się dziury ozonowej, jej skutki oraz sposoby zapobiegania

Wyjaśnić ochronny wpływ poszczególnych warstw atmosfery Uczeń potrafi wytłumaczyć proces transformacji mas

Narysować schemat frontu ciepłego zimnego i zokludowanego

Wyjaśnia krążenie pasatowe i jego sezonowe przemieszczanie się

Uzasadnia genezę wiatrów

lokalnych

Potrafi zaproponować jakie kroki należy podjąć dla ochrony atmosfery w skali globalnej i lokalnej

Szczegółowe wymagania z działu :           ATMOSFERA

Konieczne

(ocena dopuszczająca)

Podstawowe

(ocena dostateczna)

Rozszerzające

(ocena dobra)

Dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wykraczające

(ocena celująca)

Uczeń zna  strefy klimatyczne na Ziemi i potrafi wskazać je na mapie 

Zna rozkład opadów na Ziemi

Uczeń zna składniki i czynniki klimatotwórcze, typy klimatu,

Zna określenia kwaśny deszcz, efekt cieplarniany i dziura ozonowa, jądra kondensacji ,

Zna definicję ciśnienia atmosferycznego i jednostkę jego wyrażania.

Wie, że wiatr to poziomy ruch powietrza

Zna czynniki różnicujące masy powietrza i ich cechy.

Uczeń wymienia rodzaje wiatrów lokalnych

Uczeń potrafi na mapach odczytać rozkład roczny temperatury powietrza i opadów różnych części kuli ziemskiej,

Zna typy klimatu występujące w poszczególnych strefach

Pamięta nazwy instytucji zajmujących się

prognozowaniem pogody.

Wie, że w troposferze kształtuje się pogoda.

Zna wartość ciśnienia normalnego, wie, że wiatr zawsze wieje od wyżu do niżu.

Uczeń wyjaśnia przyczyny istnienia wiatrów, objaśnia przy pomocy rysunku

genezę cyrkulacji

monsunowej, wymienia

rodzaje wiatrów lokalnych,

Przy pomocy rysunku

wyjaśnia mechanizm

powstawania bryzy i fenu

Uczeń potrafi omówić cechy poszczególnych typów klimatu i określić wpływ czynników

klimatowórczych

Określa zmiany warunków klimatycznych wywołane gospodarczą działalnością człowieka.

Uczeń określa rolę i wpływ klimatu na działalność człowieka.

Zna różne podziały chmur

Uczeń zna rodzaje wiatrów lokalnych, przyczyny ich

tworzenia się i wpływ na życie ludzi,

określa wpływ monsunów na

gospodarkę regionów występowania,

Określa mechanizm tworzenia się

cyklonów i obszary ich

występowania

Potrafi powiązać opad z odpowiednim rodzajem chmur.

Uczeń potrafi ocenić wpływ warunków klimatycznych na osadnictwo człowieka i

możliwości prowadzenia

działalności gospodarczej

Umie wyjaśnić genezę pustyń,  rodzaje mgieł. 

Potrafi przewidzieć pogodę wyjaśnić zmiany klimatów wzdłuż wybranego równoleżnika

Uczeń potrafi ocenić konsekwencje ocieplenia się klimatu wywołane działalnością człowieka 

Potrafi wyjaśnić zmiany pogody na frontach

Potrafi wyjaśnić rysunkiem proces powstawania chmur i opadów zależność pory suchej i deszczowej od wysokości Słońca.

Rozumie współzależność elementów pogody

Wyjaśni zależność natężenia  promieniowania słonecznego od wysokości Słońca nad horyzontem.

Szczegółowe wymagania z działu :            HYDROSFERA

Konieczne

(ocena dopuszczająca)

Podstawowe

(ocena dostateczna)

Rozszerzające

(ocena dobra)

Dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wykraczające

(ocena celująca)

Uczeń zna  pojęcia:

hydrosfera, ocean, morze,

cieśnina, zatoka,  

procentowy udział powierzchni wodnej kuli

ziemskiej

Uczeń zna średnie zasolenie wód morskich, poziomy rozkład temperatury

wód morskich.

 Uczeń zna, podział fal ze

względu na ich genezę

wiatrowe tsunami sejsze

Uczeń zna definicje:

dorzecze, zlewisko,

system rzeczny, dział wodny,

Wskaże na mapie przykładowe zlewisko, dział wodny, dorzecze, rodzaje ujść rzecznych, największe rzeki poszczególnych kontynentów.

Uczeń rozumie i wyjaśnia genezę zjawisk

towarzyszących przemianie wody

Uczeń zna pionowy rozkład temperatury

wód morskich, średnią

temperaturę wód morskich

Wyjaśnia mechanizm pływów morskich

Uczeń wyjaśni warunki

występowania rzek w

zależności od klimatu, ukształtowania powierzchni, budowy geologicznej,

Sklasyfikuje rzeki ze względu na okres

występowania (stałe,

okresowe, epizodyczne), wskaże na mapach główne zlewiska i obszary bezodpływowe.

Uczeń potrafi wskazać na

mapie elementy wszechoceanu i nazwać je.

Uczeń zna skład chemiczny wody morskiej i wyjaśni na

konkretnych przykładach

różnicę w zasoleniu wód

Potrafi wyjaśnić genezę i

cyrkulację pływów i prądów morskich

Uczeń  scharakteryzuje ustrój rzeczny i przeprowadzi

klasyfikację i

charakterystykę rzek ze względu na ustrój z

podaniem przykładów i

wskazaniem na mapach,

Analizuje diagram przedstawiający przepływ i na tej podstawie określa ustrój rzeczny.

Uczeń rozumie mechanizm krążenia wody w przyrodzie przyrodnicze i gospodarcze znaczenie wód morskich

Uczeń potrafi wyjaśnić od

czego zależy zasolenie wód morskich i ich

temperatura

Uczeń potrafi wyjaśnić

zjawisko upwellingu i

konwergencji

Uczeń charakteryzuje

systemy rzeczne w powiązaniu z budową

geologiczną, ukształtowaniem powierzchni i warunkami klimatycznymi.

Potrafi posługując się rysunkiem wyjaśnić zasadę tworzenia się gejzerów.

Charakteryzuje sieć rzeczną w ujęciu kontynentalnym

Uczeń potrafi, wskazać na

mapie i uzasadnić

rozmieszczenie obszarów o ujemnym i dodatnim

saldzie bilansu wodnego

Uczeń rozumie, zależność

pływów wód morskich od

wzajemnego położenia Ziemi  Słońca i Księżyca

Uczeń analizuje przyczyny występowania

powodzi, ich skutki i ewentualne zapobieganie

Charakteryzuje gospodarcze wykorzystanie rzek w oparciu o ustrój rzeczny.

Szczegółowe wymagania z działu :          HYDROSFERA

Konieczne

(ocena dopuszczająca)

Podstawowe

(ocena dostateczna)

Rozszerzające

(ocena dobra)

Dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wykraczające

(ocena celująca)

Zna źródła zasilania rzek i wód podziemnych, 

rodzaje wód podziemnych: zaskórne, gruntowe, głębinowe, artezyjskie, termalne i mineralne.

Uczeń zna definicje: jezioro źródło, pojezierze, bagno,

Wymienia warunki występowania źródła i zasilania jezior, wskaże na mapach obszary ich występowania

Uczeń zna definicje:

lądolód, lodowiec górski,

firn, pole firnowe, jęzor

lodowca, granica

wiecznego śniegu, ablacja,

Wymieni warunki

powstawania lodowców,

Wskaże na mapach obszary występowania

lodowców i lądolodów

Wyjaśnia zasady gromadzenia się wód podziemnych w zależności od rodzaju skał podłoża,

wie co to jest warstwa

wodonośna

Charakteryzuje warunki powstawania jezior i wyjaśnia etapy ich rozwoju i zaniku.

Uczeń wyjaśni  warunki

powstawania  lodowca

(temperatura, opady,

ukształtowanie

powierzchni),

Wyjaśni proces  przekształcania

się śniegu w lód oraz ruchy lodowca i procesy

wówczas zachodzące,

Wyjaśni powstawanie

lodowców szelfowych i gór lodowych

Potrafi wyjaśnić na rysunku zasady występowania wód artezyjskich i różne typy źródeł.

Charakteryzuje występowanie jezior w połączeniu z bilansem wodnym.

Dokona klasyfikacji jezior w oparciu o kryteria klasyfikacyjne ze wskazaniem na mapach przykładów poszczególnych typów.

Uczeń  zinterpretuje

wykres  ilustrujący

zależność granicy

wiecznego śniegu od

szerokości geograficznej,

Charakteryzuje

rozmieszczenie

lodowców górskich i

lądolodów współcześnie,

Potrafi wskazać przykłady gospodarczego wykorzystania wód podziemnych ( w tym geotermalnych)

Uczeń analizuje znaczenie hydrologiczne jezior i bagien.

Charakteryzuje klimatyczną, krajobrazową i gospodarczą funkcję jezior.

Uczeń przeanalizuje

przyrodnicze i

klimatyczne skutki tworzenia się i zaniku

lodowców na kuli ziemskiej na przestrzeni dziejów Ziemi,

Scharakteryzuje

różne typy lodowców . 

Uczeń zaproponuje zasady wykorzystania jezior bez naruszenia równowagi ekologicznej

Uczeń potrafi ocenić wpływ

lodowców na klimat i

ukształtowanie powierzchni

różnych obszarów na Ziemi

Analizuje zmiany

rozmieszczenia

lodowców w dziejach Ziemi

Szczegółowe wymagania z działu :    LITOSFERA

Konieczne

(ocena dopuszczająca)

Podstawowe

(ocena dostateczna)

Rozszerzające

(ocena dobra)

Dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wykraczające

(ocena celująca)

Uczeń zna terminy: minerał, skała, litosfera, magma, stopień geotermiczny, okres geologiczny, fałdowanie, tarcza, platforma, zrąb, uskok

Zna głębokości największych odwiertów w Polsce i na świecie

Uczeń zna podstawowe grupy i rodzaje skał, pamięta ich główne cechy

Wie co to jest magma , lawa plutonizm i wulkanizm, okres geologiczny, fałdowanie, tarcza, platforma, zrąb, uskok.

Wie na czym polegają procesy metamorficzne

Zna zasoby naturalne i ich podział

Uczeń wie jak zmienia się temperatura i ciśnienie wraz z głębokością

Zna metody badań geologicznych

Uczeń zna i rozróżnia podstawowe rodzaje skał

Zna główne typy skał magmowych, intruzje zgodne i niezgodne,

Podział skał osadowych

Zna podstawowe rodzaje metamorfizmu

Wie z jakich skał powstają gnejsy, marmury, grafit, diament, łupki

Zna klasyfikację złóż ze względu na ich genezę,

Uczeń potrafi omówić na schemacie budowę wnętrza Ziemi z określeniem występowania poszczególnych warstw i stref nieciągłości

Uczeń wyjaśnia związek między rodzajem skał a sposobem ich powstania

Zna zależność budowy wewnętrznej skały od warunków jej krzepnięcia

Zna główne typy struktur, tekstur skał magmowych

Zna klasyfikację złóż ze względu na ilość występujących w nim minerałów

Zna teorię płyt litosfery i potrafi określić jakie zjawiska towarzyszą strefom subdukcji. 

Uczeń potrafi wykazać różnice w budowie poszczególnych warstw skład chemiczny, gęstość, temperatura

Uczeń potrafi wskazać na mapie Polski miejsca występowania różnych rodzajów skał

Rozumie pojęcia struktura i tekstura skał

Potrafi wskazać na mapie skały metamorficzne Polski

Potrafi naszkicować formy występowania złóż .

Uczeń potrafi wyjaśnić związek wy­stępowania bogactw mineralnych i   budowy geologicznej.

Uczeń potrafi wyjaśnić deklinację magnetyczną i inklinację magnetyczną

Uczeń potrafi praktycznie

określić barwę,  połysk, twardość i przełam minerałów

Rozróżnia podstawowe skały magmowe, osadowe i metamorficzne

Rozumie pojęcie facja , diageneza

Potrafi przewidzieć skutki rabunkowej eksploatacji surowców mineralnych

Potrafi czytać mapy geologiczne

Potrafi wyjaśnić jak powstają różne struktury geo­logiczne.

Szczegółowe wymagania z działu :          LITOSFERA  PROCESY  ENDOGENICZNE

Konieczne

(ocena dopuszczająca)

Podstawowe

(ocena dostateczna)

Rozszerzające

(ocena dobra)

Dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wykraczające

(ocena celująca)

Uczeń zna terminy:

ruchy epejrogeniczne, orogeniczne, izostatyczne, prąd konwekcyjny, ryft, geosynklina, fałd, antyklina, synklina,

wulkan, magma, lawa,

erupcja, krater,

komin wulkaniczny trzęsienie Ziemi,

sejsmologia, hipocentrum, epicentrum, obszar asejsmiczny, pensejsmiczny

Potrafi wskazać na mapach największe rowy

tektoniczne

Wie za pomocą jakich skal określa się trzęsienie Ziemi i jakie skutki towarzyszą trzęsieniom

Potrafi podzielić wulkany ze względu na ich aktywność

Uczeń, zna rodzaje gór w zależności od ich powstawania i budowy geologicznej,

zna rodzaje fałdów,

Uczeń wie jakie produkty towarzyszą wybuchowi wulkanów,

Uczeń potrafi wyjaśnić znaczenie terminów: tsuny, skala Richtera, Mercallego,

Potrafi wskazać na mapie

grzbiety oceaniczne,

Umie podzielić trzęsienia Ziemi na:

tektoniczne,

wulkaniczne i zapadliskowe

Umie wytłumaczyć

rozmieszczenie stref

sejsmicznych ,

asejsmicznych i pensejsmicznych

Uczeń wie jak dochodzi do powstania grzbietów

oceanicznych, ryftu,

geosynkliny,

Potrafi podać przykłady gór zrębowych,

fałdowych i wulkanicznych

Uczeń zna cechy law

wulkanicznych i typów wulkanów i wyjaśnia czym są spowodowane różnice

Potrafi powiązać występowanie stref sejsmicznych z granicami płyt litosfery, grzbietami

śródoceanicznymi, rowami, łańcuchami wysp, młodymi górami fałdowymi.

Uczeń potrafi wyjaśnić teorię płyt litosfery

oraz narysować kolizję

kontynentu z oceanem i drugim kontynentem,

Potrafi wytłumaczyć na

schematycznym rysunku teorie ruchów

górotwórczych

Uczeń potrafi posługując się rysunkiem wyjaśnić budowę wulkanu oraz formy terenu będące wynikiem działalności wulkanicznej,

Potrafi pokazać gdzie na Ziemi strefy sejsmiczne pokrywają się z obszarami gęsto zaludnionymi.

Uczeń potrafi ocenić teorie

tłumaczące genezę ruchów

górotwórczych

Uczeń potrafi wykazać, że

rozmieszczenie wulkanów wiąże się z wewnętrzna, stroną młodych gór fałdowych i łuków wysp

Uczeń potrafi ocenić w jakim stopniu trzęsienia Ziemi są przewidywalne oraz na ile człowiek jest w

stanie przeciwstawić

się potężnym siłom przyrody

Na podstawie literatury i środków masowego przekazu potrafi scharakteryzować wielkie historyczne i współczesne trzęsienia Ziemi.

 Szczegółowe wymagania z działu :          LITOSFERA  CZYNNIKI  EGZOGENICZNE

Konieczne

(ocena dopuszczająca)

Podstawowe

(ocena dostateczna)

Rozszerzające

(ocena dobra)

Dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wykraczające

(ocena celująca)

Uczeń zna terminy: wietrzenie fizyczne, chemiczne i biologiczne.

Zna rodzaje grawitacyjnych ruchów masowych.

Uczeń zna terminy:

uwał, polje, jaskinia, stalaktyt , stalagmit, stalagnat, ponor, ,mogot, wywierzysko,

erozja eoliczna, hamada, erg takyr, jardang, bruk deflacyjny, ostaniec deflacyjny, terasy akumulacyjne , gołoborze

rzeka, dolina, koryto, nurt, bieg rzeki, stożek napływowy, terasy akumulacyjne, erozja rzeczna i jej rodzaje, typy ujść rzecznych, reżim rzeki.

Uczeń potrafi wyjaśnić rozwój procesów

niszczenia skał w zależności od warunków

klimatycznych i budowy

geologicznej

Wie, w wyniku jakich procesów powstaje

zwietrzelina, od czego zależy jej skład i grubość .

Potrafi wskazać na mapie różne rodzaje pustyń,

wie gdzie występują

pokrywy lessowe

Zna różnicę między korazją a deflacją

Uczeń potrafi wyjaśnić

proces erozji wstecznej wgłębnej i bocznej,

Przewidzi skutki

zmiany podstawy

erozyjnej rzeki.

Uczeń potrafi

scharakteryzować przebieg i efekty wietrzenia w różnych strefach klimatycznych

Wie co to jest kąt naturalnego spoczynku i od czego zależy jego wielkość.

Potrafi rozpoznać na ilustracjach różne formy

krasowe i wyjaśni sposób

ich powstawania .

Potrafi wytłumaczyć dlaczego istniejące formy rzeźby eolicznej mają urozmaicone kształty,

Potrafi odróżnić wydmę

paraboliczną od

barchanu

Scharakteryzuje bieg górny środkowy i dolny rzeki.

Uczeń potrafi wykazać różnice w rozwoju

procesów wietrzenia w

górach na różnych piętrach

klimatycznych

Potrafi wyjaśnić procesy tworzenia się form naciekowych.

Uczeń potrafi posługując się rysunkiem wyjaśnić

procesy tworzenia się

form naciekowych w

jaskiniach,

Potrafi wskazać na mapie główne obszary krasowe świata, największe jaskinie

Uczeń potrafi narysować

wydmę paraboliczną i

barchan oraz wytłumaczyć

zróżnicowanie nachylenia

stoków wydm i mechanizm ich przemieszczania się.

Uczeń analizuje

Proces krasowienia w

zależności od rodzaju skał

Rozumie wpływ zjawisk

krasowych na wody

powierzchniowe

Potrafi wytłumaczyć

tworzenie się pokryw

lessowych w strefie półsuchej

Potrafi przewidzieć jaki będzie się zmieniała działalność erozyjna rzeki w

przypadku zmiany bazy

erozyjnej

Potrafi przeprowadzić analizę profilu poprzecznego rzeki przy założeniu, że zmieniał się klimat i baza erozyjna

Uczeń potrafi porównać i scharakteryzować różne

typy wybrzeży morskich .

Szczegółowe wymagania z działu :          LITOSFERA  CZYNNIKI  EGZOGENICZNE

Konieczne

(ocena dopuszczająca)

Podstawowe

(ocena dostateczna)

Rozszerzające

(ocena dobra)

Dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wykraczające

(ocena celująca)

Uczeń zna terminy:

abrazja,  klif (faleza),

nisza abrazyjna, kosa, mierzeja, lido , zalew, liman

Zna różne rodzaje wybrzeży

Uczeń zna terminy:

lodowiec górski,

lądolód, śnieg, firn,

lód lodowcowy,

góra lodowa,

transgresja, regresja, ablacja,

cyrk lodowcowy, morena, ozy, sandry, pradoliny

Wskaże granice wiecznego śniegu i zasięgi zlodowaceń w chwili obecnej.

Uczeń potrafi wyjaśnić

terminy z poziomu koniecznego wiążąc je z procesami na wybrzeżu morskim,

Umie rozróżnić materiał

niesiony przez rzekę w odcinku górnym, środkowym i dolnym,

Wskaże na mapie różne rodzaje wybrzeży

Pamięta różne rodzaje osadów morskich

Potrafi wyjaśnić warunki powstawania lodowców

górskich i

kontynentalnych.

Potrafi scharakteryzować typy ujść rzecznych

Posługując się rysunkiem tłumaczy proces powstawania starorzeczy

Uczeń potrafi wytłumaczyć zależności  między  rodzajem wybrzeża a działalnością morza,

Wyjaśnia jak powstają rafy koralowe i gdzie występują

Uczeń potrafi określić!

wskazać jaki obszar

zajmował lodowiec

plejstoceński w czasie

swojego największego

rozprzestrzenienia,

Wyjaśnia jaki wpływ na wzrost poziomu wody w oceanach ma szybkie topnienie lodowców.

Uczeń potrafi obliczyć spadek rzeki,

Uczeń potrafi porównać budującą i niszczącą

działalność morza na wybrzeżach wysokich i niskich,

Potrafi narysować

etapy powstawania atolu

koralowego, potrafi

wyjaśnić proces cofania się wybrzeża wysokiego.

Wskazuje na mapie polodowcowe formy terenu,

Uczeń potrafi wyjaśnić

mechanizm zmian położenia czoła lodowca: transgresji, stagnacji i regresji,

Potrafi wyjaśnić

przyczyny powstawania

zlodowaceń i zanikania pokryw lodo­wych.

Umie wyjaśnić jakie czynniki miały wpływ na ich

kształtowanie ( przykłady) oceni przydatność dla człowieka różnego typu wybrzeży

Przedstawi cechy

rzeźby młodoglacjalnej i

staroglacjalnej

Potrafi scharakteryzować ruchy lodowców

Na wybranych przykładach,

potrafi wyjaśnić jak powstają

charakterystyczne formy terenu w wyniku oddziaływania lodowca,

Na podstawie różnych źródeł

potrafi przewidzieć jak

działalność lodowców może

wpływać na ukształtowanie

powierzchni, poziom wód, działalność człowieka.

Szczegółowe wymagania z działu :          LITOSFERA  UKSZTAŁTOWANIE  POWIERZCHNI

Konieczne

(ocena dopuszczająca)

Podstawowe

(ocena dostateczna)

Rozszerzające

(ocena dobra)

Dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wykraczające

(ocena celująca)

Uczeń zna terminy:

depresja,

kryptodepresja, nizina, wyżyna, góra, kotlina,

wysokość względna

i bezwzględna,

Zna czynniki

kształtujące obecny wygląd Ziemi,

Zna największe

wzniesienia i depresje na

kontynentach

Uczeń zna terminy: szelf, stok kontynentalny,

basen oceaniczny,

grzbiet oceaniczny, ryft,

rów oceaniczny,

strefa spredingu,

prąd konwekcyjny

Uczeń potrafi

wyjaśnić znaczenie  terminów z poziomu koniecznego

Wie co to jest

odmłodzenie rzeźby, inwersja rzeźby,

powierzchnia zrównania,

Potrafi wskazać

na mapie największe

góry, niziny, wyżyny, depresje, kryptodepresje

Uczeń potrafi wyjaśnić znaczenie powyższych terminów z

podaniem przykładów

rozumie związek

między przebiegiem

rowów i grzbietów

oceanicznych a

występowaniem

zjawisk sejsmicznych i

wulkanicznych

Uczeń potrafi wyjaśnić źródła energii procesów

rzeźbotwórczych,

Potrafi scharakteryzować strukturę wysokościową

powierzchni Ziemi przy

pomocy krzywej

hipsograficznej,

Charakteryzuje góry, wyżyny, niziny, depresje.

Potrafi scharakteryzować

strukturę wysokościową

den oceanicznych przy

pomocy rysunku.

Potrafi wyjaśnić fakt, że dno oceaniczne budują utwory coraz starsze w miarę odsuwania się od grzbietu

Potrafi opisać rozkład

grzbietów oceanicznych

na podstawie mapy

geologicznej.

Uczeń potrafi

scharakteryzować

główne formy

ukształtowania

powierzchni lądów,

Potrafi wykazać,

że powierzchnia

Ziemi zmienia się w

sposób dostrzegalny,

Potrafi wyjaśnić przebieg rozwoju rzeźby w zależności od czynników endogenicznych i egzogenicznych , warunków klimatycznych, odporności skał i ich ułożenia .

Potrafi wykazać, że dwa

systemy geologiczne:

grzbietów i rowów stanowią, podstawowe granice płyt litosfery.

Uczeń potrafi przedstawić na rysunku rozrastanie

się dna oceanicznego.

Uczeń potrafi przewidzieć

wygląd powierzchni Ziemi

w następnym wieku

przy założeniu, że klimat będzie się oziębiał lub ocieplał,

Potrafi wyjaśnić

różne sposoby powstawania form ukształtowania

powierzchni Ziemi,

Potrafi scharakteryzować

poszczególne stadia rozwoju

rzeźby i przedstawić je

na rysunku

Potrafi ocenić w jakim

stopniu badania dotyczące

spredingu w połączeniu z

badaniami

magnetometrycznymi są

wykorzystywane do odtwarzania coraz dokładniejszego obrazu dryfu kontynentów.

Szczegółowe wymagania z działu :  GEOLOGIA  HISTORYCZNA

Konieczne

(ocena dopuszczająca)

Podstawowe

(ocena dostateczna)

Rozszerzające

(ocena dobra)

Dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wykraczające

(ocena celująca)

Uczeń zna podział dziejów

Ziemi na ery i okresy geologiczne.

Zna znaczenie nazw

er i okresów .

Pamięta jaki był czas trwania poszczególnych er

Uczeń umie dokonać

podziału  er i podać czas ich trwania,

Potrafi pokazać góry w

Europie powstałe w

czasie fałdowania

kaledońskiego i

hercyńskiego

Uczeń umie dokonać

podziału  ery kenozoicznej.

Zna obszary fałdowań alpejskich w Europie.

Uczeń potrafi wyjaśnić czym się zajmuje

stratygrafia i

paleontologia.

Zna warunki tworzenia się

skamieniałości i definicję skamieniałości przewodnich.

Rozumie zasadę aktualizmu

Geologicznego.

Uczeń potrafi na mapach

kontynentów pokazać platformy, i tarcze

prekambryjskie oraz obszary fałdowań

kaledońskich i hercyńskich,

Uczeń omówi i wskaże na

mapie obszary fałdowań

alpejskich na innych

kontynentach.

Uczeń umie objaśnić jedną z metod bezwzględnego

i względnego określania wieku skał.

Umie posługiwać się tabelą

stratygraficzną .

Uczeń potrafi określić warunki tworzenia się

skał użytecznych w

paleozoiku,

Potrafi omówić zmiany

klimatyczne i ewolucję życia organicznego,

umiejscowi konkretne

wydarzenie w erze i okresie

Uczeń wyjaśni przyczyny

tworzenia się peneplen,

omówi zmiany klimatyczne

Porówna obszary fałdowań

alpejskich z obszarami obec­nej aktywności sejsmicznej na Ziemi.

Uczeń zna i umie

przedstawić różne metody

określania wieku skał,

Objaśnia ewolucję życia

organicznego .

Uczeń potrafi ocenić

rozmieszczenie

kontynentów względem siebie do końca paleozoiku,

Uczeń omówi współcześnie

dokonujące się zmiany w

rzeźbie wywołane

ciągłymi procesami endogenicznymi i egzogenicznymi,

Poda różne przyczyny wyginięcia gadów

mezozoicznych.

Wyjaśni przyczyny transgresji i regresji

morza w mezozoiku.

Na zajęciach terenowych

uczeń potrafi omówić

odkrywkę geologiczną.

Potrafi scharakteryzować formowanie się rzeźby, praatmosfery i początków życia na Ziemi

Szczegółowe wymagania z działu :  BIOSFERA I PEDOSFERA

Konieczne

(ocena dopuszczająca)

Podstawowe

(ocena dostateczna)

Rozszerzające

(ocena dobra)

Dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wykraczające

(ocena celująca)

Uczeń potrafi zdefiniować

proces glebotwórczy i

wyliczyć podstawowe

typy gleb wie co to jest profil glebowy rozumie znaczenie pojęć pedosfera, gleba, próchnica.

Pamięta nazwy gleb strefowych i astrefowych

Uczeń potrafi wymienić i

pokazać na mapie

podstawowe formacje

roślinne kuli ziemskiej nazwy najsłynniejszych

parków narodowych

na Ziemi

Potrafi wymienić jakie gatunki zwierząt żyją na

poszczególnych

kontynentach, pokaże na mapach zasięgi ich występowania

pamięta nazwy krain

zoogeograficznych

Uczeń potrafi wymienić jakie istnieją relacje

pomiędzy poszczególnymi

elementami  środowiska.

Uczeń zna podstawowe typy gleb i potrafi je

krótko scharakteryzować rozumie, na czym polega

różnica między żyznością a urodzajnością

Rozumie znaczenie pojęć

degradacja i rekultywacja

gleby

Uczeń rozróżnia i krótko

charakteryzuje

poszczególne formacje

roślinne na kontynentach

Rozumie znaczenie pojęć

endemit, relikt,

flora, piętro roślinne

Uczeń potrafi wymienić

poszczególne gatunki i umie uzależnić ich

biologiczną egzystencję w

poszczególnych regionach

geograficznych świata

Uczeń wyjaśni na czym polega różnorodność w

środowisku naturalnym

roślin i zwierząt

w ekosystemach .

Uczeń potrafi wyjaśnić na

wybranych przykładach jak przebiega proces glebotwórczy, od czego zależy i do jakich konsekwencji prowadzi. Wyjaśnia wpływ pH gleby na jej przydatność rolniczą i strukturę upraw

Uczeń potrafi wyjaśnić i

scharakteryzować

poszczególne formacje

roślinne i podać przykłady

gatunków charakterysty-

cznych dla stref

Uczeń potrafi wyjaśnić i

scharakteryzować jak

wyglądają poszczególne

gatunki i wskazać ich

przystosowanie

biologiczne do życia w

określonych warunkach

przyrodniczych

Potrafi wyjaśnić związki jakie istnieją  pomiędzy roślinami, glebą, klimatem  

Umie wyjaśnić łańcuch

pokarmowy.

Uczeń potrafi ocenić i

wnioskować, że poszczególne typy gleb są

zależne od podłoża i

klimatu lub są konsekwencja, innych

uwarunkowań przyrodniczych

Wyjaśni sposoby

poprawy struktury gleby

Uczeń potrafi ocenić co jest przyczyną takiego występowania szaty roślinnej na poszczególnych

kontynentach

Uczeń potrafi ocenić istnienie danych gatunków

zwierząt w odpowiednim

środowisku i dostosowanie

się poszczególnych

gatunków do bytowania w

regionie

Potrafi wykazać związki pomiędzy przyrodą, ożywioną (biocenozą) i nieożywioną (biotopem)

Uczeń umie wykazać

wzajemne relacje pomiędzy poszczególnymi typami gleb, klimatem, szatą, roślinną i jaki mają, związek z poszczególnymi elementami przyrody

wskaże przykłady

degradacji gleb w okolicach Kietrza

Potrafi dowieść wzajemne relacje pomiędzy poszczeg

elementami przyrody i wpływ człowieka na rozmieszczenie

gatunków roślin

Potrafi wykazać wzajemne relacje pomiędzy

poszczególnymi gatunkami

zwierząt, szatą roślinna, a

klimatem jako pewien etap

ewolucji konieczny dla

przetrwania gatunków

Uczeń potrafi wykazać

współzależności

i współistnienie np. producenci,  konsumenci i reducenci.

Szczegółowe wymagania z działu :        POŁOŻENIE  I  PODZIAŁ ADMINISTRACYJNY  POLSKI 

Konieczne

(ocena dopuszczająca)

Podstawowe

(ocena dostateczna)

Rozszerzające

(ocena dobra)

Dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wykraczające

(ocena celująca)

Uczeń potrafi określić położenie Polski w Europie,

i wskazać je na mapie,

Zna sąsiadów , przebieg współczesnych granic i

powierzchnię Polski,

Odczytuje z mapy położenie geograficzne najdalej wysuniętych punktów na W,E,S,N,

Zna następstwa rozciągłości

równoleżnikowej

i południkowej.

Zna pozycję Polski w

Europie pod względem liczby ludności i powierzchni

Wie, z którymi sąsiadami

Polska ma granicę

najdłuższą, najkrótszą

Uczeń zna termin

terytorium państwa, wody

terytorialne, przestrzeń

powietrzna, granice naturalne, granice sztuczne,

Wie, że współczesne

granice są wynikiem

długotrwałych procesów

historycznych,

Wie ogólnie na czym polegały zmiany terytorialne państwa

na przestrzeni dziejów

Ustala posługując się danymi statystycznymi

pozycję Polski w Europie

i świecie pod względem

powierzchni i liczby ludności,

Oblicza rozciągłość południkową i

równoleżnikową Polski w stopniach i kilometrach

Uczeń zna polityczne podstawy wyznaczenia

współczesnych granic po 1945 roku,

Charakteryzuje etapy kształtowania się

terytorium państwa

Uczeń wie w jakiej strefie

czasowej leży Polska, oblicza różnicę czasu

między krańcem E i W,

Oblicza różnicę

wysokości Słońca między

krańcem N i S

Korzystając z map

historycznych wyjaśnia

szczegółowo etapy zmian

terytorialnych i przebieg granic w okresach

przełomowych

(za Mieszka 1, w

średniowieczu,

przełom XVI i XVII wieku, w 1918 roku i po 1945 roku)

Uczeń omawia na podstawie map tematycznych

przebieg przez Polskę granicy klimatycznej i

zasięgu roślinności

naturalnej,

Zna podział

administracyjny kraju, zadania samorządu

gminnego, powiatowego,

wojewódzkiego

Uczeń potrafi ocenić

geopolityczne konsekwencje

położenia Polski w Europie, w przeszłości i współcześnie,

Wykazuje się wiedzą o aktualnych stosunkach politycznych między Polską a sąsiadami

Uczeń ocenia położenie Polski w Europie pod

względem przyrodniczym i

społeczno-ekonomicznym,

Wskazuje na mapie przejścia

graniczne,

Wykazuje się wiedzą na temat aktualnych stosunków gospodarczych między Polska a sąsiadami

Szczegółowe wymagania z działu :          GEOLOGIA  HISTORYCZNA  POLSKI

Konieczne

(ocena dopuszczająca)

Podstawowe

(ocena dostateczna)

Rozszerzające

(ocena dobra)

Dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wykraczające

(ocena celująca)

Uczeń zna nazwy struktur

geologicznych, na styku których znajduje się Polska,

Zna surowce mineralne w

obrębie platform i umiejscawia je na mapie

Zna nazwy łańcuchów

górskich powstałych

w czasie fałdowań  alpejskich w Europie,

Uczeń wie, kiedy miały miejsce fałdowania alpejskie i zna ogólny podział alpidów w Polsce,

Uczeń zna terminy:

czwartorzęd, plejstocen,

holocen, glacjał,

interglacjał,

Wymieni kolejne zlodowacenia na obszarze Polski i  podstawowe

formy polodowcowe.

Uczeń zna terminy:

platforma, tarcza, płyta, niecka brzeżna, płaszczowina, orogeneza, alpejska, zapadlisko, flisz, rów tektoniczny, synklina,

orogeneza,  monoklina,

Potrafi wskazać na mapach

zasięgi jednostek

tektonicznych platformy

wschodnioeuropejskiej i

paleozoicznej w Polsce

Uczeń zna ogólną charakterystykę

geologiczną części Karpat,

Zna skały budujące Karpaty i ich bogactwa mineralne.

Uczeń potrafi pokazać zasięg kolejnych glacjałów na mapie i zna

podstawowe formy

staroglacjalne i

młodoglacjalne

Uczeń zna terminy:

luka stratygraficzna, seria reglowa, wierchowa,

Zna cechy budowy

platform i wydarzenia, które

je ukształtowały.

Wie w jakich skałach i w czasie jakich procesów

geologicznych powstały bogactwa mineralne Polski .

Dzieli Karpaty na jednostki, wyjaśnia genezę powstania gór systemu alpejskiego w

Polsce.

Wyjaśnia wpływ fałdowań

na ukształtowanie

obszarów położonych

na przedpolu,

Rozumie i wyjaśnia różnice pomiędzy formami polodowcowymi a osadami rozpoznaje je na mapach.

Potrafi scharakteryzować

na podstawie mapy

hipsometrycznej

ukształtowanie

powierzchni w obrębie

platform.

Analizuje przekroje geologiczne przez platformę

Korzystając z mapy tektonicznej i hipsometrycznej uczeń wykazuje związek miedzy budową geologiczną a ukształtowaniem powierz.

Uczeń charakteryzuje

przekształcenia

rzeźby spowodowane

działalnością lądolodu oraz procesami peryglacjalnymi,

Rozumie i wyjaśnia wpływ

zlodowaceń

plejstoceńskich na obecną rzeźbę i sieć

hydrograficzną Polski.

Uczeń na przekrojach

geologicznych zaznacza jednostki tektoniczne

polskiej części platform,

korzystając z mapy

tektonicznej i przekrojów

geologicznych podaje genezę

głównych struktur

tektonicznych w Polsce

Uczeń porównuje profile geologiczne i rozpoznaje poszczególne części Karpat,

Potrafi wykorzystać profil

hipsometryczny do zaprojektowania trasy wycieczki

Uczeń porównuje

rzeźbotwórczą działalność

lądolodu z działalnością

lodowców górskich

Szczegółowe wymagania z działu :  UKSZTAŁTOWANIE,  GLEBY I ROŚLINNOŚĆ  POLSKI

Konieczne

(ocena dopuszczająca)

Podstawowe

(ocena dostateczna)

Rozszerzające

(ocena dobra)

Dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wykraczające

(ocena celująca)

Uczeń zna cechy

ukształtowania

powierzchni.

Wyjaśnia równoleżnikową

pasowość rzeźby,

Wymienia i

pokazuje na mapie

podstawowe krainy

geograficzne Polski

Uczeń zna terminy: gleba strefowa i astrefowa, klasa bonitacyjna i główne typy gleb występujące w Polsce

Uczeń zna terminy: bory, grądy łęgi.  olsy,  lasy górskie, hale łąki zalewowe bagienne.

Zna nazwy, rozmieszczenie głównych krain geograficznych Polski.

Uczeń wskazuje na mapie krainy geograficzne w

obrębie poszczególnych

pasów ukształtowania

powierzchni

Wie na czym polega proces

glebotwórczy i od czego zależy powstanie danego

typu gleby

Uczeń zna położenie Polski

na tle stref roślinnych

Europy.

Zna typy zbiorowisk roślinnych występujących w Polsce.

Uczeń zna terminy : region, mezoregion,  prowincja.

Uczeń określa różnice

wysokości względnej między poszczególnymi

obiektami,

 potrafi narysować profil

hipsograficzny wybranego

obszaru Polski

Potrafi posługując się mapą gleb scharakteryzować

rozmieszczenie

poszczególnych typów gleb oraz opisać ich cechy i wartość bonitacyjną.

Potrafi scharakteryzować

typy zbiorowisk

roślinnych Polski

z podaniem struktury gatunkowej lasów.

Wyjaśnia wpływ środowiska na zróżnicowanie szaty roślinnej.

Uczeń wyjaśnia zasady podziału regionalnego.

Uczeń wyjaśnia wpływ

tektonicznych jednostek

strukturalnych i zlodowaceń

czwartorzędowych na

ukształtowanie

powierzchni Polski,

Wykazuje współzależności między ukształtowaniem

powierzchni a siecią

hydrograficzną kraju

Uczeń potrafi rozpoznać w

odkrywce lub na podstawie profilu glebowego

podstawowe typy gleb.

Potrafi na podstawie map

scharakteryzować

rozmieszczenie głównych kompleksów leśnych.

Zna dokładny podział

na jednostki regionalne.

Uczeń wykazuje wpływ

ukształtowania

powierzchni na różne dziedziny życia np.

mechanizacja rolnictwa. budowa dróg oraz wpływ na walory turystyczne określonych obszarów

Potrafi określić stan

zagrożenia degradacją gleb w różnych regionach kraju.

Wykazuje współzależności

między budową

geologiczną a typem rzeźby.

Uczeń potrafi wykazać wpływ wydarzeń

historycznych na

współczesne

rozmieszczenie lasów.

Potrafi dostrzec i

wyjaśnić zależności między elementami

środowiska geograficznego

Szczegółowe wymagania z działu :  KLLIMAT I WODY POLSKI

Konieczne

(ocena dopuszczająca)

Podstawowe

(ocena dostateczna)

Rozszerzające

(ocena dobra)

Dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wykraczające

(ocena celująca)

Uczeń zna podstawowe terminy związane z pogodą i klimatem.

Zna czynniki klimatotwórcze oraz składniki pogody i klimatu,

Wie w jakiej strefie

klimatycznej leży

Polska i określa

typ klimatu w Polsce.

Uczeń zna podstawowe terminy hydrologiczne,

nazywa dorzecza głównych rzek, wskazuje na mapach rzeki główne ich dopływy, rzeki Przymorza i większe jeziora.

Uczeń zna terminy: klif. mierzeja, abrazja.

Wie, jakim morzem pod względem wielkości, położenia i głębokości jest Bałtyk.

Uczeń wie jakie masy powietrza kształtują pogodę

nad Polską i jaki jest ich wpływ.

Zna cechy świadczące o przejściowości klimatu w Polsce.

Potrafi odczytać wartości

temperatur i opadów oraz

ciśnienia atmosferycznego

na podstawie map

klimatycznych.

Uczeń zna cechy reżimu rzek polskich i genezę większości jezior w Polsce. 

Wskazuje  na mapie większe sztuczne zbiorniki wodne i kanały.

Poprowadzi działy wodne

między dorzeczami.

Zna typy wybrzeży Bałtyku  i określa jego położenie.

Uczeń wyjaśnia zjawisko

występowania sześciu pór

roku, interpretuje dane klimatyczne przedstawione w tabelach na wykresach lub mapach

Sprawnie czyta mapy klimatyczne.

Uczeń potrafi wyjaśnić

przyczyny asymetrii

dorzeczy Wisły i Odry, oraz zależności stanów wody w rzekach od opadów i roztopów.

Wyjaśnia, że układ sieci

hydrograficznej jest wynikiem rozwoju rzeźby

w trzeciorzędzie

i czwartorzędzie.

Uczeń odczytuje z  map cechy linii brzegowej,

ukształtowania dna i etapy

rozwoju.

Uczeń charakteryzuje

klimat kraju lub regionu na

podstawie danych,  potrafi wykazać wpływ klimatu na rzeźbę terenu, gleby, sieć

hydrograficzną i szatę roślinną Polski,

Znajduje związki między

warunkami klimatycznymi a rozwojem rolnictwa na danym obszarze.

Wyjaśnia przyczyny wiosennych i letnich

powodzi.

Omawia znaczenie kanałów i sztucznych zbiorników wodnych dla gospodarki kraju

Charakteryzuje cechy Morza Bałtyckiego

wykorzystując mapy tematyczne.

Uczeń potrafi wykazać wpływ klimatu na organizm ludzki,

Samodzielnie opracowuje cechy klimatu, który według niego byłby

najbardziej optymalny dla

człowieka

Uczeń wysuwa własne

propozycje dotyczące

zagospodarowania i

wykorzystania małego cieku wodnego lub jeziora .

Uczeń na  podstawie różnych  źródeł podaje

informacje o  współpracy

państw bałtyckich  na rzecz poprawy  stanu wód.

Uzasadnia wpływ czynników

antropogenicznych na

zanieczyszczenie wód.

Szczegółowe wymagania z działu :  DEMOGRAFIA  I  OSADNICTWO  POLSKI

Konieczne

(ocena dopuszczająca)

Podstawowe

(ocena dostateczna)

Rozszerzające

(ocena dobra)

Dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wykraczające

(ocena celująca)

Uczeń zna terminy: przyrost naturalny.

przyrost rzeczywisty,

emigrant, imigrant,

repatriant ruch naturalny, zna aktualną liczbę

ludności Polski

Uczeń zna strukturę wieku i płci ludności Polski,

wie co to jest piramida wie

Uczeń zna terminy: miasto, sieć osadnicza, urbanizacja, aglomeracja, konurbacja, ośrodek lokalny,  czynniki miastotwórcze.

Zna przyczyny powstawania miast i tendencje na rynku pracy,

Zna kryteria typologii

osadnictwa wiejskiego i

etapy rozwoju sieci osadniczej.

Uczeń zna czynniki

kształtujące liczbę i rozmieszczenie

ludności.

Umie przeanalizować struktury demograficzne Polski i państw sąsiednich,

Uczeń potrafi przedstawić rozwój miast w Polsce i wyjaśnić zróżnicowanie procesów urbanizacyjnych w różnych regionach kraju.

Umie określić strukturę

funkcjonalną miast, podać przykłady miast o

określonych funkcjach,

Umie określać problemy wielkich miast.

Potrafi ocenić rolę miasta w regionie.

Analizuje etapy rozwoju sieci osadniczej.

Uczeń potrafi analizować

czynniki kształtujące liczbę

ludności, wyjaśni przyczyny zmiany tempa wzrostu liczby ludności Polski w porównaniu z

innymi krajami Europy

Uczeń zna przyczyny i konsekwencje zmian struktury ludnościowej i

umie je wyjaśnić i

zinterpretować.

Uczeń potrafi wyjaśnić przebieg procesów urbanizacyjnych w Polsce i krajach sąsiednich z

podaniem przyczyn i

skutków tych zmian.

Uczeń potrafi przedstawić

problemy funkcjonowania i

rozwoju miast w Polsce.

Umie wyjaśnić tendencje zmian osadnictwa wiejskiego.

Uczeń potrafi interpretować  

zależności między liczbą ludności, jej rozwojem a

poziomem rozwoju

społeczno- gospodarczego

Polski i Europy,

Potrafi porównać i

ocenić model polskiej rodziny i innych krajów.

Potrafi wykazać zależności między strukturą ludności stopniem urbanizacji a poziomem ekonomicznym

kraju.

Ocenia stopień urbanizacji Polski i innych krajów europejskich i wyjaśnia rolę miast w rozwoju społeczno- gospodarczym  regionu.

Uczeń wyjaśnia przyczyny zróżni­cowania osadnictwa wiejskiego i prawidłowo

charakteryzuje procesy urbanizacji wsi.

Uczeń potrafi określać zmiany demograficzne.

prawidłowo wnioskuje o

skutkach przemian

demograficznych,

stosuje porównania,

Umie ocenić przemiany

demograficzne swojej

miejscowości.

Uczeń zna strukturę swojego regionu, potrafi ją

porównać z obszarami

przyległymi,

Ocenia skutki zmian struktury ludności i rozwój miast w Polsce i ich rolę

w kształtowaniu

kultury europejskiej.

Ocenia wpływ warunków

naturalnych i historycznych na charakter zabudowy wybranych miast  i porównuje problemy

wielkich i małych miast.

Szczegółowe wymagania z działu :  PRZEMYSŁ  POLSKI

Konieczne

(ocena dopuszczająca)

Podstawowe

(ocena dostateczna)

Rozszerzające

(ocena dobra)

Dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wykraczające

(ocena celująca)

Uczeń zna polską klasyfikację przemysłu,

wymienia czynniki

lokalizacji przemysłu

Uczeń zna podział

surowców energetycznych

na konwencjonalne ,

niekonwencjonalne i obszary ich wydobycia .

Uczeń zna klasyfikację

surowców mineralnych; i obszary ich wydobycia .

Potrafi wskazać czynniki

decydujące o rozmieszczeniu przemysłu;

Uczeń zna skalę wydobycia

surowców mineralnych i

udział Polski w produkcji

światowej

Zna strukturę gałęziową

przemysłu

Uczeń definiuje termin „nowoczesne

gałęzie przemysłu";

Uczeń zna wpływ czynników na lokalizację

zakładów  poszczególnych

gałęzi przemysłu,

umie przyporządkować

poszczególnym zakładom czynniki lokalizacji .

Uczeń zna strukturę metody i skalę wydobycia surowców energetycznych

umie ocenić rolę

przemysłu paliwowo-

energetycznego w rozwoju

gospodarczym kraju.

Uczeń potrafi omówić

wykorzystanie surowców

mineralnych w przemyśle

przetwórczym;

zna lokalizację ważniejszych zakładów

przemysłu hutniczego,

chemicznego i mineralnego

Wylicza gałęzie spełniające warunek nowoczesności.

Uczeń zna przykłady zakładów o lokalizacji

swobodnej, związanej i

przymusowej,

Umie ocenić na przykładach wpływ różnych zjawisk na zmianę tradycyjnych czynników lokalizacji.

Umie wyjaśnić różnice w zużyciu surowców

energetycznych w Polsce i krajach wysoko rozwiniętych gospodarczo i potrafi ocenić znaczenie

surowców mineralnych dla

rozwoju przemysłu w

Polsce.

Uczeń potrafi określić

przyczyny i skutki zachwiania proporcji w

rozwoju poszczególnych

działów i gałęzi gospodarki

narodowej.

Określa udział przemysłu

w tworzeniu PKB

Zna przykłady prawidłowej i  nieprawidłowej lokalizacji zakładów przemysłowych i czynniki lokalizacji zakładów we własnym regionie.

Uczeń umie wyjaśnić strukturę zużycia surowców

energetycznych w Polsce, operując przykładami

oceni wpływ tego

przemysłu na środowisko.

Uczeń zna i określa

współczesne czynniki

lokalizacji zakładów

przemysłu przetwórczego i potrafi scharakteryzować strukturę zatrudnienia w przemyśle.

Określa tendencje zmian w polskim przemyśle.

Uczeń potrafi dowieść iż stan rozwoju przemysłu

elektromaszynowego i

chemicznego określa poziom gospodarczy kraju

Uczeń przygotuje propozycję lokalizacji nowego zakładu

przemysłowego w kraju.

oceni możliwości

wykorzystania surowców

niekonwencjonalnych w kraju .

Omówi problem racjonalnego

gospodarowania

surowcami

mineralnymi w kraju.

Uczeń zna mechanizmy

powodujące zmiany w

strukturze gałęziowej

przemysłu Polski;

Wyjaśnia zależności

pomiędzy intensywnym

wzrostem gospodarczym

a rozwojem przemysłu

elektromaszynowego i chemicznego w Polsce i na

świecie

Szczegółowe wymagania z działu :  ROLNICTWO  I  LEŚNICTWO

Konieczne

(ocena dopuszczająca)

Podstawowe

(ocena dostateczna)

Rozszerzające

(ocena dobra)

Dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wykraczające

(ocena celująca)

Uczeń wymienia cechy środowiska przyrodniczego

decydujące o możliwości

rolniczego wykorzystania

terenu.

Uczeń wymienia czynniki

społeczne i ekonomiczne

rozwoju rolnictwa .

Uczeń wymienia

podstawowe rośliny uprawne, zwierzęta

hodowlane oraz główne rejony upraw i hodowli.

Uczeń umie wymienić branże przetwórstwa

rolno- spożywczego,

umie wyjaśnić czynniki

lokalizacji zakładów tej

branży.

Uczeń zna podstawowe

terminy związane z lasami;

Zna stopień lesistości Polski w porównaniu z

innymi krajami Europy .

Uczeń potrafi wskazać regiony Polski o

najlepszych i najsłabszych

warunkach dla rozwoju rolnictwa .

Uczeń określa zróżnicowanie struktury agrarnej regionów Polski.

Uczeń zna wymagania glebowe i klimatyczne najważniejszych roślin uprawnych.

Uczeń rozumie i wyjaśnia

zależność między

wielkością produkcji rolnej a rozmieszczeniem

zakładów przetwórczych;

Podaje przykłady

miejscowości związane z

przetwórstwem

Uczeń określa położenie Polski na tle stref

roślinnych Europy.

Uczeń ocenia wpływ warunków naturalnych na

zróżnicowanie produkcji rolnej .

Uczeń rozumie i określa zależności pomiędzy

wykształceniem ludności rolniczej, technicznym zapleczem i strukturą agrarną a wzrostem produkcji rolniczej.

Uczeń potrafi

interpretować dane statystyczne dotyczące

rolnictwa Polski i UE;

Wyjaśnia terminy:

rolnictwo rynkowe,

ekologiczne, agroturystyka.

Uczeń rozumie wpływ warunków klimatycznych,

wodnych i glebowych na

istnienie zbiorowisk

leśnych i zna zasięgi wybranych gatunków drzew .

Uczeń uzasadnia, że warunki naturalne

współcześnie odgrywają coraz mniejszą rolę;

porównuje warunki naturalne Polski i innych

krajów Europy.

Uczeń potrafi podać przybliżone plony płodów

rolnych w Polsce

i porównać je z

uzyskiwanymi w krajach UE i Europy Wschodniej.

Uczeń potrafi ocenić rolę

subwencji rolnictwa w

Polsce i w krajach UE;

określa przyczyny

obecnego kryzysu

w polskim rolnictwie.

Uczeń charakteryzuje

rozmieszczenie

głównych kompleksów

leśnych  i zna strukturę wiekową i gatunkową lasów.

Uczeń potrafi wyjaśnić wpływ wolnego rynku i polityki państwa

oraz zewnętrznych

czynników na zmiany i wielkość produkcji rolnej.

Rozumie zależności między obsadą bydła i trzody chlewnej a lokalnymi uwarunkowaniami społeczno-ekonomicznymi.

Uczeń potrafi porównać poziom produkcji rolnej

Polski i krajów UE  i określa bariery polskiego rolnictwa i przetwórstwa w

po przystąpieniu Polski do UE

Uczeń charakteryzuje

przyczyny zróżnicowanej

lesistości kraju i stan zdrowotny lasów;

Uczeń przewiduje skutki

reprywatyzacji lasów.

Szczegółowe wymagania z działu :  TURYSTYKA,  KOMUNIKACJA,  HANDEL  ZAGRANICZNY  POLSKI

Konieczne

(ocena dopuszczająca)

Podstawowe

(ocena dostateczna)

Rozszerzające

(ocena dobra)

Dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wykraczające

(ocena celująca)

Uczeń zna terminy:

turystyka, krajoznawstwo i wymienia funkcje turystyki

Uczeń wymienia główne regiony turystyczne Polski

i wylicza ich główne walory.

Uczeń określa rolę komunikacji w gospodarce

każdego kraju , wskazuje szlaki tranzytowe.

Uczeń zna terminy: bilans handlowy, cła, rynek

wewnętrzny i zagraniczny;

Eksport, import .

Uczeń określa położenie własnej miejscowości i

regionu na mapie Polski.

Uczeń określa czynniki, które wpływają na rozwój turystyki

Uczeń potrafi

scharakteryzować przyrodnicze i kulturowe walory turystyczne Polski

/wg regionów/.

Uczeń potrafi określić położenie Polski na tle

szlaków komunikacji w

Europie.

Uczeń analizuje bilans handlu zagranicznego i

jego zmiany w ostatnim

dziesięcioleciu.

Uczeń podaje podstawowe

informacje o cechach

środowiska i

zagospodarowania regionu

Uczeń potrafi wymienić

czynniki, które

zdecydowały o rozwoju turystyki danego regionu

Uczeń porównuje atrakcyjność tury­styczną Polski z innymi krajami

Europy.

Uczeń porównuje sieć i strukturę transportu Polski

z innymi krajami Europy.

Uczeń określa udział Polski w handlu światowym i

tendencje zmian.

Uczeń ocenia

walory przyrodnicze i

gospodarcze regionu.

Uczeń analizuje i ocenia skutki rozwoju turystyki

w Polsce

Uczeń charakteryzuje

infrastrukturę turystyczną dla dowolnego regionu.

Uczeń analizuje na podstawie danych statystycznych strukturę towarową przewozów.

Uczeń analizuje zmiany bilansu handlowego

Polski, podając przyczyny

niekorzystnego dla Polski wyniku wymiany handlowej.

Uczeń określa kierunki rozwoju regionalnego z

korzyścią dla jego

mieszkańców.

Uczeń potrafi przewidzieć i

zaproponować rozwój

turystyczny swojego regionu i promocję danego regionu np. poprzez opracowanie folderu.

Uczeń określa stopień rozwoju łączności i

tendencje zmian.

Uczeń określa rolę wymiany towarowej dla

rozwoju kraju.

Szczegółowe wymagania z działu :  CZŁOWIEK  W  ŚRODOWISKU GEOGRAFICZNYM, KLASYFIKACJA  KRAJÓW

Konieczne

(ocena dopuszczająca)

Podstawowe

(ocena dostateczna)

Rozszerzające

(ocena dobra)

Dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wykraczające

(ocena celująca)

Uczeń zna terminy:

środowisko przyrodnicze,

geograficzne, społeczno-

gospodarcze, technosfera, antropopresja.

Prezentuje listę globalnych zagrożeń środowiska geograficznego.

Zna sposoby zagospodarowania

środowiska geograficznego

bariery naturalne

ograniczające działalność

człowieka .

Definiuje PKB i wie czym różni się od PNB.

Wie na czym polega neokolonializm.

Wymienia kraje najlepiej i najsłabiej rozwinięte.

Charakteryzuje podział gospodarki na sektory.

Rozumie pojęcia : determinizm geograficzny, nihilizm geograficzny i posybilizm geograficzny

Uczeń analizuje sposoby

zagospodarowania i

wykorzystania

środowiska na przykładach z różnych regionów świata i uzasadnia rosnącą presję człowieka na środowisko w krajach słabo rozwiniętych.

Zna działania

międzynarodowe na rzecz

zahamowania degradacji

środowiska .

Wyjaśnia dlaczego PKB nie jest w pełni miarodajnym miernikiem rozwoju krajów.

Analizuje uwarunkowania dysproporcji rozwojowych we współczesnym świecie.

Uczeń wyjaśnia

konsekwencje naruszenia

równowagi środowiska w

wyniku gospodarczej

działalności człowieka

Pojęcia; Zrównoważony rozwój, ślepy postęp, zerowy rozwój gospodarczy .

Analizuje styl życia społeczności do której należy i wskazuje te zachowania jej członków, które są sprzeczne z koncepcją zrównoważonego rozwoju.

Uzasadnia celowość przeliczania PKG danego kraju na wybrane waluty międzynarodowe przy wykorzystaniu metody PSNW.

Wyjaśnia główne założenia „japońskiego modelu przyspieszonego rozwoju”

Wyjaśnia pojęcia zasoby: potencjalne, dyspozycyjne, odnawialne i nieodnawialne.

Uczeń ocenia różnorodne

walory środowiska dla

potrzeb działalności

człowieka;

Charakteryzuje regiony o

najbardziej i najmniej

zmienionym środowisku .

Ocenia skuteczność działań na rzecz ochrony środowiska w różnych krajach.

Porównuje sektorową strukturę gospodarki KWR i KSR.

Uzasadnia szybki awans cywilizacyjny Irlandii, Chile, Chin.

Przedstawia społeczno – ekonomiczne uwarunkowania różnych koncepcji określających wpływ środowiska geograficznego na rozwój społeczno – gospodarczy.

Ocenia rolę nauki i edukacji w kształtowaniu świadomości ekologicznej społeczeństwa.

Wyjaśnia dlaczego świadomość ekologiczna członków społeczeństwa zależy zasadniczo o stopnia jego zamożności.

Ocenia możliwości niwelowania dysproporcji rozwojowych we współczesnym świecie.

Przewiduje konsekwencje ekologiczne i ekonomiczne rosnącej presji człowieka na środowisko geograficzne.

Szczegółowe wymagania z działu :  DEMOGRAFIA ŚWIATA

Konieczne

(ocena dopuszczająca)

Podstawowe

(ocena dostateczna)

Rozszerzające

(ocena dobra)

Dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wykraczające

(ocena celująca)

Uczeń zna terminy:

przyrost naturalny,

rzeczywisty, piramida wiekowa, eksplozja demograficzna ekumena anekumena , subekumena, migracje urbanizacja, konurbacja, megalopolis,

Zna aktualną liczbę ludności świata .

Uczeń wyjaśnia terminy: rasa ludzka, odmiana ludzka, grupa etniczna, naród, religia, apartheid,

kultura, cywilizacja, kręgi kulturowe.

Wymienia największe

miasta świata.

Zna główne kierunki migracji ludności i określa zróżnicowanie religijne ludności świata.

Uczeń wyjaśnia

konsekwencje niskiego lub

ujemnego przyrostu

naturalnego

Zna metody ustalania liczby ludności i prawidłowości w

rozmieszczeniu ludności.

Omawia zachodzące zmiany w strukturze zawodowej ludności

Zna klasyfikacje migracji i kryteria wydzielania miast, kraje o najwyższym i najniższym stopniu urbanizacji;

Uczeń charakteryzuje na podstawie map zróżnicowanie ludności świata.

Zna rodziny

grupy językowe.

Uczeń na podstawie

danych statystycznych i

map demograficznych wyjaśnia przyczyny zróżnicowanego przyrostu naturalnego na

poszczególnych

kontynentach;

Oblicza przyrost naturalny i rzeczywisty.

Uczeń podaje przykłady

koncentracji miast; określa

czynniki wpływające na

liczebność ludności

miejskiej

Uczeń wskazuje obszary konfliktów regionalnych na tle rasowym, religijnym

Zna języki Europy wg.

klasyfikacji genetycznej.

Uczeń analizuje piramidę

wiekową ludności i

charakteryzuje typy

społeczeństw omawia fazy

rozwoju ludności

Analizuje strukturę płci i

wieku, omawia

konsekwencje obecnej struktury wieku w społeczeń­stwach posiadających wysoki i niski odsetek dzieci i

młodzieży.

Ocenia migracje: państwo

emigracyjne- imigracyjne

Wie jakie miasta spełniają

funkcje;

Podaje pozytywne i negatywne skutki urbanizacji .

Uczeń przedstawia

swoją wizję rozwiązania

problemu eksplozji

demograficznej i ograniczenia przyrostu naturalnego w świecie,

uwzględniając takie czynniki jak:

mentalność społeczna, wyznanie religijne, polityka państwa.

Uczeń określa zróżnicowanie

trendów urbanizacji w

świecie.

Wskazuje wpływ religii na działalność gospodarczą człowieka.

Szczegółowe wymagania z działu :  PRZEMYSŁ

Konieczne

(ocena dopuszczająca)

Podstawowe

(ocena dostateczna)

Rozszerzające

(ocena dobra)

Dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wykraczające

(ocena celująca)

Uczeń zna podstawowe

gałęzie, funkcje i czynniki

lokalizacji  przemysłu .

Uczeń umie wymienić rodzaje źródeł energii

oraz wskazać na mapach

rejony występowania poszczególnych

surowców energetycznych

Uczeń zna zagrożenia związane z eksploatacją i

przetwarzaniem surowców

energetycznych.

Uczeń wymienia najważniejsze surowce dla

przemysłu i potrafi wskazać na mapie

regiony ich wydobycia

Uczeń wymienia

i wskazuje na mapie

ważniejsze okręgi

przemysłowe świata

Uczeń zna etapy rozwoju

społeczno- ekonomicznego

świata, formy użytkowania

ziemi.

Uczeń wyjaśnia terminy: energia pierwotna,

zasoby geologiczne i

ekonomiczne,

niekon­wencjonalne źródła energii

Uczeń wyjaśnia zależności między poziomem rozwoju

gospodarczego a zużyciem

energii .

Uczeń charakteryzuje

ważniejsze ośrodki

przemysłowe i bogactwa w

poszczególnych okręgach

Zna pojęcie gospodarki

rynkowej, najważniejsze

ugrupowania gospodarcze.

Uczeń zna mierniki rozwoju poszczególnych

gałęzi, ekonomiczny

podział krajów .

Uczeń potrafi określić zmiany w wielkości

wydobycia podstawowych

nośników energii;

wskazuje państwa o

największym udziale hydroenergetyki i energetyki atomowej

Uczeń potrafi wymienić

strukturę zużycia energii

w różnych obszarach

świata.

Uczeń charakteryzuje

przemysł chemiczny,

elektro- maszynowy

Uczeń określa główne

założenia i skutki rewolucji

naukowo- technicznej

Uczeń zna wskaźniki

rozwoju społeczno-

gospodarczego

dochód PKB/1mieszkańca

udział w handlu

zagranicznym

wykształcenie społeczeństwa strukturę  zawodów .

Wyjaśnia przyczyny zmniejszenia wydobycia surowców energetycznych w starych zagłębiach Europy.

Rozumie proces tworzenia się ośrodków, okręgów

przemysłowych

Uczeń określa czynniki

lokalizacji wybranych

okręgów przemysłowych

Uczeń wskazuje przyczyny światowego kryzysu energetycznego w

latach siedemdziesiątych oraz sposoby wyjścia z niego .

Uczeń przedstawia

prognozę zmian

bilansu energetycznego

świata

Uczeń tworzy prognozę rozwoju sytuacji na rynku paliw w dłuższym przedziale czasu

Uczeń uzasadnia

stwierdzenie, że

wiek XX to okres

dynamicznego

rozwoju cywilizacji

atlantyckiej a XXI pacyficznej

Szczegółowe wymagania z działu :  ROLNICTWO,  LEŚNICTWO  I  RYBOŁÓWSTWO

Konieczne

(ocena dopuszczająca)

Podstawowe

(ocena dostateczna)

Rozszerzające

(ocena dobra)

Dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wykraczające

(ocena celująca)

Uczeń zna terminy:

gospodarka żywnościowa,

chów, hodowla, ekstensywna i intensywna gospodarka rolna, towarowość rolnictwa, plon,  zbiór, obsada, pogłowie, struktura użytkowania gruntów;

Wymienia najważniejsze zwierzęta gospodarskie w kolejności ich udziału w ogólnej warto­ści produkcji zwierzęcej na świecie

Określa funkcje rolnictwa i lasów .

Na mapie świata wskazuje łowiska o największej wydajności

Uczeń wymienia działy gospodarki zajmujące się

produkcją żywności;

Określa obszary głodu i

niedożywienia na świecie

Uczeń potrafi określić

naturalne i pozaprzyrodnicze

warunki rozwoju rolnictwa,

Analizuje strukturę

użytkowania ziemi na

kontynentach

Wyjaśnia termin

„zielona rewolucja" wymienia zagrożenia

lasów.

Przedstawia uwarunkowania rejonizacji chowu różnych gatunków zwierząt gospodarskich na świecie

Wskazuje kraje, dla których rybołówstwo ma największe znaczenie

Uczeń określa podstawowe składniki pokarmowe;

Porównuje minimum

socjalne i biologiczne,

systemy wyżywienia

ludności świata

Uczeń charakteryzuje

główne regiony

rolnicze świata i produkcję

roślinną i zwierzęcą,

Charakteryzuje gospodarkę

 rolną różnych typów,

Określa przykłady

wpływu rolnictwa na środowisko

Wyjaśnia pojęcie rolnictwo towarowe.

Zna najważniejsze mierniki charakteryzujące rozwój hodowli zwierząt gospodarskich

Omawia problemy związane z połowami  w ob­cych strefach ekonomicznych

Uczeń rozróżnia przyczyny klęsk głodu na świecie

(naturalne i społeczno- ekonomiczne)

Uczeń charakteryzuje i

porównuje rolnictwo krajów wysoko

rozwiniętych i krajów rozwijających się,

Dowodzi zależności między typem gospodarki rolnej a produktywnością hodowli

Ocenia wpływ rosnącego zanieczyszczenia mórz na rybołówstwo

Określa  regiony

niedoborów żywności i

wyjaśnia przyczyny ich występowania oraz możliwości zmiany

istniejącej sytuacji.

Uczeń określa model spożycia w krajach bogatych i biednych;

ocenia poziom wyżywienia

ludności w Polsce;

Zna sposoby zapobiegania

zjawisku głodu

Ustosunkowuje się do pojęć rolnictwo ;

uprzemysłowione,

ekologiczne, zintegrowane.

Wykazuje zróżnicowanie

lesistości w zależności od

strefy klimatycznej i gospodarki człowieka.

Analizuje uwarunkowania przyrodnicze i techniczno - ekonomiczne rozwoju rybołówstwa

Uczeń dowodzi konieczności rozwoju rolnictwa ekologicznego

Uzasadnia niedorozwój lub brak hodowli zwie­rząt gospodarskich w niektórych regionach

Wyjaśnia poziom intensywności hodowli bydła na dowolnie wybranych obszarach

Szczegółowe wymagania z działu :  USŁUGI  MATERIALNE  I  NIEMATERIALNE

Konieczne

(ocena dopuszczająca)

Podstawowe

(ocena dostateczna)

Rozszerzające

(ocena dobra)

Dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wykraczające

(ocena celująca)

Uczeń zna podstawową

terminologię dotyczącą

zagadnienia;

Zna rodzaje transportu i

nowoczesne sposoby

komunikowania i czynniki warunkujące  rozwój komunikacji.

Uczeń wskazuje na mapie

państwa wysoko rozwinięte

gospodarczo, jak również

najsłabiej rozwinięte

obszary świata

Zna czynniki rozwoju handlu zagranicznego i

turystyki, zadania (WTO)

Klasyfikuje ruch turystyczny według różnych kryteriów

Omawia podstawowe wskaźniki rozwoju oświaty i kultury

Uczeń określa warunki rozwoju transportu;

wskazuje położenie Polski na ważnych szlakach

komunikacyjnych

zna najważniejsze

postanowienia

III Konwencji

Prawa Morza z 1982r.

Uczeń zna najważniejsze

organizacje gospodarcze

świata /UE, EFTA,CEFTA, NAFTA, OPEC, OECD/;

Podaje przykłady

terytoriów zależnych zna

strukturę towarową

handlu zagranicznego

Wskazuje na mapie świata różne regiony turystyczne o specyficznych walorach środowiska

Wskazuje ekonomiczne i społeczne uwarunkowania niewielkiego popytu na usługi kultury w KSR

Uczeń określa rolę

poszczególnych rodzajów

transportu w przewozach;

Wskazuje główne drogi

transportowe na świecie i określa rodzaje przewozów.

Uczeń podaje najważniejsze fakty historyczne, które wpłynęły

na kształtowanie się politycznej mapy świata;

Określa mierniki poziomu

rozwoju gospodarczego

państw,

Wyjaśnia terminy

bilans płatniczy,  handlowy

Ocenia możliwości rozwoju agroturystyki w swoim regionie

Ocenia przyczyny i skutki niedorozwoju oświaty i kultury w KSR

Uczeń ocenia rozwój sieci

komunikacyjnej w kraju na tle państw Europy i świata .

Ocenia wpływ ważnych wydarzeń politycznych ostatniego dziesięciolecia na proces przemian społeczno – gospodarczych oraz funkcje turystyki

Omawia przyczyny stałego wzrostu eksportu i importu w globalnej wymianie międzynarodowej.

Wybiera i krótko charakteryzuje atrakcje turystyczne o randze światowej

Opracowuje promocję

regionu turystycznego

Wyjaśnia różnicę między analfabetyzmem w KSR i wtórnym analfabetyzmem w krajach rozwiniętych

Uczeń dowodzi konieczności rozwoju sieci

polskiego transportu w

kontekście integracji

gospodarczej Europy .

Uczeń próbuje tworzyć

prognozę rozwoju

procesów integracyjnych

na świecie,

Wyjaśnia uwarunkowania dynamicznego rozwoju turystyki we współczesnym świecie

Na przykładzie dowolnie wybranego regionu ocenia wpływ turystyki przyjazdowej na gospodarkę i środowisko geograficzne

Ocenia wpływ upowszechnienia oświaty i kultury na przyrost naturalny ludności

Szczegółowe wymagania z działu :  GEOGRAFIA  POLITYCZNA  ŚWIATA

Konieczne

(ocena dopuszczająca)

Podstawowe

(ocena dostateczna)

Rozszerzające

(ocena dobra)

Dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wykraczające

(ocena celująca)

Wymienia największe korporacje  międzynarodowe

Na mapie politycznej świata wskazuje terytoria niesamodzielne i zależne

wymienia państwa federacyjne

Wskazuje na mapie rejony konfliktów zbrojnych, wyodrębnia konflikty międzypaństwowe o podłożu terytorialnym

Zna najważniejsze regionalne i globalne orga­nizacje międzynarodowe i wie, które kraje do nich należą

Wymienia etapy terytorialnego rozwoju UE

Charakteryzuje ekonomiczne uwarunkowania globalizacji

Zna zasady terytorialnego podziału oceanów i mórz oraz wyznaczania przestrzeni powietrznej poszczególnych państw

Zna główne przyczyny konfliktów we współczesnym świecie

Omawia działania ONZ służące utrzymaniu pokoju na świecie oraz rozwojowi międzynarodowej współpracy

Charakteryzuje etapy integracji ekonomicznej i politycznej państw członkowskich EWG/UE

Ocenia wpływ rozwoju komunikacji na globalizację

Wskazuje regiony w państwach europejskich, w których mniejszości narodowe podkreślają swoją odrębność lub dążą do niepodległości

Wskazuje główne przyczyny terroryzmu

Przedstawia znaczenie NATO dla utrzymania pokoju w Europie

Charakteryzuje zróżnicowanie ekonomiczne w ramach UE

Ocenia znaczenie UE dla jednoczenia Europy

Ocenia ekonomiczne skutki globalizacji

Analizuje przyczyny rozpadu państw federacyj­nych w Europie w latach 90.

Na wybranych przykładach ocenia wpływ biedy oraz odrębności etnicznych i religijnych na niepokoje społeczne i konflikty zbrojne

Na przykładach OJA i WNP ocenia bariery integracji międzynarodowej

Porównuje potencjał ludnościowy i ekonomiczny UE, Stanów Zjednoczonych, Chin i Japonii

Ocenia społeczne i kulturowe następstwa globalizacji

Wskazuje regiony w Kanadzie, Indonezji i Sri Lance, w których ciągle żywe są tendencje separatystyczne

Wyjaśnia genezę konfliktu arabsko -izraelskiego i wskazuje działania zmierzające do jego rozwiązania

Uzasadnia nasilanie się procesów integracyjnych w różnych regionach

Charakteryzuje zasady sponsorowania biedniejszych regionów UE

Ocenia ekonomiczne i polityczne konsekwen­cje ekspansji terytorialnej UE

Szczegółowe wymagania z działu :  KRAINY  GEOGRAFICZNE  POLSKI

Konieczne

(ocena dopuszczająca)

Podstawowe

(ocena dostateczna)

Rozszerzające

(ocena dobra)

Dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wykraczające

(ocena celująca)

Uczeń zna położenie Gór

Świętokrzyskich i

Wyżyny Sandomierskiej,

Zna orogenezę w

której powstały i skały tam

występujące .

położenie Żuław, zna rodzaje gleb

wykształconych

w delcie Wisły

Zna budowę geologiczną Gór Świętokrzyskich,

nazwy pasm górskich

zna klimat, sieć

rzeczną, bogactwa

mineralne eksploatowane

dawniej i obecnie.

Uczeń zna charakter ukształtowania

powierzchni i

warunki

środowiska

predysponujące

obszar do rolni-

czego

wykorzystania

Uczeń potrafi wyjaśnić

powstanie charakterystycznej rzeźby W. Sandomierskiej i

wpływ warunków

naturalnych na gospodarkę

człowieka .

Uczeń potrafi wy­jaśnić procesy prowadzące do

powstania

równiny akumulacyjnej, wyjaśnia

zależności między

osadami a

powstawaniem

gleb,

Uczeń potrafi porównać budowę

G. Świętokrzyskich i W.

Sandomierskiej

analizuje formy terenu powstające na terenach

lessowych .

na podstawie map tematycznych charakteryzuje

zagospodarowanie terenu na Żuławach

Uczeń dostrzega i wyjaśnia zależności między

elementami

środowiska Żuław

Wiślanych, potrafi

ocenić możliwości

rozwoju regionu

Szczegółowe wymagania z działu :  Krainy geograficzne Polski

Konieczne

(ocena dopuszczająca)

Podstawowe

(ocena dostateczna)

Rozszerzające

(ocena dobra)

Dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wykraczające

(ocena celująca)

Uczeń zna położenie Tatr,

wie w jakiej orogenezie

powstały, wie jakich gór są

częścią.

Uczeń zna  położenie Niziny Mazowieckiej w

pasie nizin

środkowopolskich,

zna sieć rzeczną i rodzaje

gleb występujące na Nizinie .

Uczeń zna położenie Pojezierza Suwalskiego,

zna sieć wodną i

roślinność naturalną

Uczeń zna panujące w

Tatrach warunki

klimatyczne, piętra

klimatyczne roślinne,

cechy krajobrazu .

Uczeń zna budowę

geologiczną, ukształtowanie

powierzchni, warunki

klimatyczne i roślinność

naturalną zna rolnicze

wykorzystanie Niziny, zna

wpływ zlodowaceń

na ukształtowanie

powierzchni.

Uczeń zna cechy rzeźby Pojezierza, zna formy

akumulacji lodowcowej i

rzecznej, zna specyfikę

warunków klimatycznych

Uczeń zna i wyjaśnia budowę geologiczną,

wyjaśnia różnicę

między Tatrami

Wysokimi a Tatrami

Zachodnimi,

ocenia walory przyrodnicze Tatr dla turystycznego

wykorzystania .

Uczeń charakteryzuje

Nizinę Mazowiecką

wykorzystując mapy tematyczne, wykazuje

związek między glebami,

klimatem a rozwojem

rolnictwa. potrafi porównać

rzeźbę południowej,

środkowej i północnej części Niziny Mazowieckiej,

charakteryzuje formy powstałe w  wyniku

działalności wód płynących

Uczeń opisuje i rozróżnia formy morfologiczne na

Pojezierzu,

Uczeń potrafi wykazać związek między budową

geologiczną a

ukształtowaniem

powierzchni.

ocenia walory środowiska pod kątem różnorodnego

wykorzystania.

Uczeń potrafi wykazać związek między budową

geologiczną a

ukształtowaniem

powierzchni,

potrafi analizować szkic

geomorfologiczny

Niziny, potrafi ocenić walory środowiska pod

kątem różnorodnego

wykorzystania

Ocenia walory

środowiska pod kątem

różnorodnego

wykorzystania,

wskazuje możliwości

rozwoju regionu

wyjaśnia wpływ

zlodowaceń na kształtowanie rzeźby,

charakteryzuje

budowę geologiczną i rzeźbę na podstawie map

tematycznych,

porównuje formy

zachodniej i wschodniej części Pojezierza.

Uczeń potrafi analizować szkic geomorfologiczny

Pojezierzy

Szczegółowe wymagania z działu :  Krainy geograficzne Polski

Konieczne

(ocena dopuszczająca)

Podstawowe

(ocena dostateczna)

Rozszerzające

(ocena dobra)

Dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wykraczające

(ocena celująca)

Uczeń zna  położenie Niziny Śląskiej w

pasie nizin

środkowopolskich

Uczeń zna sieć rzeczną i rodzaje gleb występujących na Nizinie.

Zna roślinność naturalną.

Uczeń zna budowę

geologiczną, ukształtowanie

powierzchni, warunki

klimatyczne i roślinność

naturalną zna rolnicze

wykorzystanie Niziny, zna

wpływ zlodowaceń

na ukształtowanie

powierzchni.

Uczeń zna cechy rzeźby Wysoczyzny Głubczyckiej, zna formy  akumulacji lodowcowej i  rzecznej, zna specyfikę warunków klimatycznych

Uczeń charakteryzuje

Nizinę śląską

wykorzystując mapy tematyczne, wykazuje

związek między glebami,

klimatem a rozwojem

rolnictwa. potrafi porównać

rzeźbę południowej,

środkowej i północnej części Niziny, charakteryzuje formy powstałe w  wyniku

działalności wód płynących

Uczeń opisuje i rozróżnia formy morfologiczne na

Wysoczyźnie Głubczyckiej,

Uczeń potrafi wykazać związek między budową

geologiczną a

ukształtowaniem

powierzchni,

potrafi analizować szkic

geomorfologiczny

Niziny, potrafi ocenić walory środowiska pod

kątem różnorodnego

wykorzystania

Ocenia walory

środowiska pod kątem

różnorodnego

wykorzystania,

wskazuje możliwości

rozwoju regionu.

Uczeń potrafi

wyjaśnić wpływ

zlodowaceń na kształtowanie rzeźby,

charakteryzuje

budowę geologiczną i rzeźbę na podstawie map

tematycznych,

Uczeń potrafi analizować szkic geomorfologiczny

Wysoczyzny